W Dzienniku Gazecie Prawnej – dodatek dla prenumeratorów Kadry i Płace – z dnia 19 marca 2026 r. ukazał się artykuł „Z urlopu na opiekę nad wcześniakiem skorzystał co czwarty uprawniony” autorstwa p. Beaty Lisowskiej. Wynika z niego, iż wielu rodziców wcześniaków nie jest świadoma przysługujących im przywilejów. Za zgodą redakcji (dziękujemy!) publikujemy materiał zapraszając do lektury.
Uzupełniający urlop macierzyński dla rodziców wcześniaków
Analogiczny artykuł, zatytułowany „Uzupełniający urlop macierzyński na wniosek podatnika” został opublikowany również w Gazecie Podatkowej, jednakże redakcja odmówiła zgody na jego przedruk na wczesniak.pl Dlatego poniżej opisujemy główne wnioski.
Wprowadzenie
Narodziny dziecka to jedno z najważniejszych wydarzeń w życiu każdej rodziny, ale dla pracownicy, która urodziła dziecko przed 34. tygodniem ciąży lub dziecko wymagające hospitalizacji bezpośrednio po porodzie, powrót do pracy bywa szczególnie trudny — a niekiedy wręcz niemożliwy. Ustawodawca przewidział jednak specjalny instrument prawny, który pozwala takiej pracownicy skorzystać z dodatkowego czasu wolnego, niezbędnego do zaopiekowania się dzieckiem w pierwszych, najtrudniejszych tygodniach jego życia. Mowa o uzupełniającym urlopie macierzyńskim, uregulowanym w art. 180.2 i art. 183 § 3.1 Kodeksu pracy (Dz. U. z 2025 r., poz. 277 ze zm.).
Komu przysługuje uzupełniający urlop macierzyński?
Prawo do uzupełniającego urlopu macierzyńskiego mają pracownice, które urodziły dziecko przed ukończeniem 34. tygodnia ciąży. Co istotne, warunkiem udzielenia tego urlopu jest fakt, że dziecko od urodzenia przebywało w szpitalu przez co najmniej 6 tygodni. Dopiero po upływie tego okresu pracownica może złożyć wniosek, by skorzystać z uzupełniającego urlopu macierzyńskiego w wymiarze odpowiadającym liczbie tygodni pobytu dziecka w placówce medycznej — jednak nie dłużej niż do wyczerpania wymiaru przysługującego urlopu macierzyńskiego.
Warto podkreślić, że urlop ten przysługuje pracownicy bezpośrednio po zakończeniu dotychczas wykorzystanego urlopu macierzyńskiego. Nie jest to odrębny urlop, lecz jego uzupełnienie — stąd nazwa. Pracownica nie może go odroczyć ani połączyć z innymi świadczeniami w dowolny sposób.
Kto składa wniosek i kiedy?
Uzupełniający urlop macierzyński jest udzielany na wniosek pracownicy — ojca wychowującego dziecko, a w wyjątkowych przypadkach również pracownika będącego rodziną zastępczą lub osobą, która przysposobiła dziecko. Kluczowa jest tu terminowość: wniosek należy złożyć nie krócej niż 21 dni przed planowanym zakończeniem korzystania z urlopu macierzyńskiego. Pracodawca jest bezwzględnie zobowiązany uwzględnić taki wniosek — nie może go odmówić ani odroczyć jego realizacji. Jest to prawo podmiotowe pracownika, a nie uznaniowe uprawnienie pracodawcy.
Wniosek może zostać złożony zarówno w formie papierowej, jak i elektronicznej. Forma wybrana przez pracownicę powinna być dostosowana do obowiązujących w zakładzie pracy zasad obiegu dokumentów.
Jakie dokumenty należy dołączyć do wniosku?
Przepisy szczegółowo określają, jakie dokumenty musi złożyć pracownica razem z wnioskiem. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem oraz dokumentów dołączanych do takich wniosków (Dz. U. z 2025 r., poz. 322, ze zm., § 14 powołanego rozporządzenia), do wniosku należy dołączyć:
- Zaświadczenie wydane przez szpital, w którym przebywało dziecko. Dokument ten musi zawierać informację o dacie urodzenia dziecka, liczbie tygodni, w których dziecko przebywało w szpitalu po urodzeniu, oraz informacje o okresie pobytu dziecka w placówce.
- Oświadczenie pracownicy albo pracownika-ojca wychowującego dziecko o braku zamiaru korzystania z uzupełniającego urlopu macierzyńskiego albo zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający temu urlopowi przez drugiego z rodziców dziecka. Dzięki temu pracodawca ma pewność, że z uprawnienia nie korzystają jednocześnie oboje rodzice.
W przypadku złożenia wniosku przez pracownika będącego rodziną adopcyjną dziecka, do wniosku należy dodatkowo dołączyć kopię wniosku do sądu o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka lub orzeczenie sądu opiekuńczego o dacie urodzenia dziecka.
Co ważne — wniosek o uzupełniający urlop macierzyński powinien zawierać imię i nazwisko pracownicy, termin zakończenia urlopu macierzyńskiego oraz wskazanie okresu, na który ma być udzielony urlop uzupełniający. Pracodawca potrzebuje tych informacji, aby prawidłowo zaplanować czas pracy w zakładzie i dopełnić formalności związanych z wypłatą zasiłku macierzyńskiego przez ZUS.
Przykład wypełnionego wniosku
Artykuł z Gazety Podatkowej przywołuje praktyczny przykład, który doskonale ilustruje omawiany mechanizm. Pracownica składa wniosek do swojego pracodawcy o udzielenie uzupełniającego urlopu macierzyńskiego. We wniosku powołuje się na art. 180⁴ § 4 Kodeksu pracy i wskazuje, że korzysta z urlopu macierzyńskiego w terminie od 25 marca do 5 maja 2026 r. Jednocześnie oświadcza, że urlop macierzyński zostanie zakończony 24 marca 2026 r.
Do wniosku dołącza zaświadczenie lekarskie o braku zamiaru korzystania z uzupełniającego urlopu macierzyńskiego przez drugiego z rodziców, a także stosowne zaświadczenie ze szpitala potwierdzające informacje o ciąży, w której urodziło się dziecko, o liczbie urodzeniowej dziecka oraz o czasie pobytu dziecka w szpitalu. Przykład ten pokazuje, jak złożony — choć możliwy do dopełnienia — jest proces administracyjny związany z uzyskaniem tego szczególnego uprawnienia.
Uzupełniający urlop macierzyński a zasiłek macierzyński
Warto wiedzieć, że korzystanie z uzupełniającego urlopu macierzyńskiego wiąże się z wypłatą zasiłku macierzyńskiego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Okres uzupełniającego urlopu macierzyńskiego jest bowiem traktowany tak samo jak podstawowy urlop macierzyński — pracownica zachowuje w tym czasie prawo do zasiłku, którego wysokość zależy od podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe. Warto w związku z tym zadbać o to, aby dokumentacja złożona pracodawcy i przez pracodawcę przekazana do ZUS była kompletna i poprawna — błędy formalne mogą opóźnić wypłatę świadczenia.
Praktyczne znaczenie przepisu
Uzupełniający urlop macierzyński to przepis, który w praktyce ma ogromne znaczenie dla rodzin, których dzieci rodziły się przedwcześnie. Dziecko przebywające tygodniami na oddziale neonatologicznym lub intensywnej terapii noworodkowej wymaga szczególnej troski i obecności rodziców. Gdyby nie instytucja uzupełniającego urlopu, pracownica zmuszona byłaby wrócić do pracy, zanim dziecko w ogóle opuści szpital — co byłoby sytuacją absurdalną i krzywdzącą zarówno dla matki, jak i dla dziecka.
Przepisy Kodeksu pracy w tym zakresie stanowią realizację konstytucyjnej zasady ochrony rodziny i macierzyństwa. Pracodawca, który uwzględnia wniosek pracownicy, spełnia nie tylko obowiązek prawny, ale wyraża też szacunek wobec najtrudniejszych momentów w życiu swoich pracowników.
Podsumowanie
Uzupełniający urlop macierzyński to instytucja skierowana do wąskiej, ale niezwykle potrzebującej wsparcia grupy rodziców — tych, których dzieci przyszły na świat przedwcześnie i wymagały długotrwałej hospitalizacji. Prawo do jego uzyskania jest bezwarunkowe, o ile spełnione są ustawowe przesłanki: poród przed 34. tygodniem ciąży i co najmniej 6-tygodniowy pobyt dziecka w szpitalu. Wniosek musi być złożony z 21-dniowym wyprzedzeniem, a pracodawca jest zobligowany go uwzględnić. Kluczem do sprawnego skorzystania z tego uprawnienia jest staranne przygotowanie dokumentacji — zaświadczenia ze szpitala oraz oświadczeń wymaganych przepisami rozporządzenia. Dzięki temu mama (lub ojciec) może skupić się na tym, co najważniejsze — na powrocie do zdrowia swojego dziecka i budowaniu więzi, która w pierwszych tygodniach życia jest bezcenna.
Na podstawie: Gazeta Podatkowa GP nr 16 z 23.02.2026 r., str. 21. Autorka oryginału: Ewa Madejek-Nowakowska.
